Đi ngoài phân lỏng một vài lần có thể chỉ là phản ứng tạm thời sau khi thay đổi chế độ ăn. Tuy nhiên, nếu số lần đại tiện tăng rõ, phân nhiều nước, kèm đau quặn bụng, buồn nôn hoặc sốt thì người bệnh có thể đang gặp tiêu chảy cấp. Phần lớn trường hợp cải thiện trong thời gian ngắn, nhưng nguy cơ mất nước hoặc nhiễm trùng nặng vẫn cần được chú ý.
Cố vấn chuyên môn PGS. Nguyễn Quang Duật – Trưởng khoa Tiêu hóa Bệnh viện Việt Pháp, Ủy viên Thường vụ Ban chấp hành Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam.
- Rối loạn sàn chậu có gây táo bón không? Cách cải thiện
- Phòng rối loạn tiêu hóa mùa tựu trường cho trẻ như thế nào?
- Không dung nạp lactose là gì? Cách ăn uống để giảm khó chịu?
Tiêu chảy cấp là gì?
Tiêu chảy cấp là tình trạng phân trở nên lỏng hoặc nhiều nước và số lần đi ngoài tăng trong thời gian ngắn. Nguyên nhân thường gặp gồm viêm dạ dày – ruột do virus, thực phẩm hoặc nước uống nhiễm vi sinh vật và tác dụng phụ của thuốc.
Không phải ai mắc tiêu chảy cũng có biểu hiện giống nhau. Một người có thể chỉ đi ngoài phân nước và đau quặn nhẹ, trong khi người khác bị sốt, rét run, buồn nôn và nôn. Một số nhiễm trùng đường ruột còn có thể làm phân lẫn máu.
- Nếu nhiều người cùng dùng một món rồi đồng thời tiêu chảy, nôn hoặc đau bụng, thực phẩm bị nhiễm bẩn là khả năng cần được xem xét.
- Nếu tiêu chảy xuất hiện khi đang du lịch đến nơi có điều kiện vệ sinh hoặc nguồn nước khác với thường ngày, yếu tố thức ăn và nước uống cũng cần được chú ý.
- Kháng sinh, thuốc kháng acid chứa magnesium và một số thuốc khác có thể gây tiêu chảy.
- Một số sản phẩm dạng lỏng chứa sorbitol, mannitol hoặc xylitol cũng có thể khiến phân lỏng ở người nhạy cảm.
Phân biệt các hình thái phân khác nhau
Đặc điểm phân không thể tự xác định chính xác tác nhân gây bệnh, nhưng lại giúp nhận biết những trường hợp tiêu chảy cấp cần được theo dõi sát hơn.
Phân nhiều nước
Đây là dạng phổ biến trong các đợt tiêu chảy cấp do virus hoặc thực phẩm. Người bệnh có thể đi ngoài nhiều lần, mót đại tiện và đau quặn từng cơn. Nếu vẫn tỉnh táo, uống được nước, không sốt cao và không có máu trong phân thì việc ưu tiên bù nước tại nhà thường phù hợp.
Phân lẫn máu
Máu đỏ hoặc phân có mủ là dấu hiệu cần thận trọng. Xuất hiện máu hoặc mủ trong phân, sốt, mất nước và đau nặng là những dấu hiệu gợi ý nguyên nhân đáng chú ý hơn và cần được đánh giá. Trong tình huống này, việc tự mua thuốc cầm tiêu chảy không phải lựa chọn phù hợp.
Phân đen bất thường
Phân đen, dính như hắc ín có thể liên quan đến máu đã được tiêu hóa từ đường tiêu hóa trên. Nếu phân đen xuất hiện cùng chóng mặt, mệt nhiều hoặc nôn ra máu, cần được đánh giá sớm thay vì chỉ xem đây là một đợt tiêu chảy.
Tiêu chảy sau kháng sinh
Người đang hoặc mới sử dụng kháng sinh cần nói rõ thông tin này khi đi khám. Ở một số trường hợp tiêu chảy cấp có yếu tố sử dụng kháng sinh gần đây, bác sĩ có thể cần xét nghiệm để tìm độc tố Clostridioides difficile.
Một điểm khác cũng cần lưu ý là thời gian. Nếu tình trạng không còn ngắn hạn mà tiếp tục kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, cách tiếp cận nguyên nhân sẽ khác với tiêu chảy cấp thông thường.
Làm gì trong 48 giờ đầu sau bị tiêu chảy?
Với người trưởng thành khỏe mạnh, tiêu chảy nhẹ, không có máu trong phân và vẫn uống được nước, phần lớn trường hợp có thể bắt đầu bằng chăm sóc tại nhà. Dưới đây là một số biện pháp nên áp dụng.
Bù nước từ sớm
Tiêu chảy làm mất nước cùng nhiều chất điện giải khác. Người bị mất nước do tiêu chảy nên bù nước như dùng nước canh và dung dịch bù nước đường uống có thể được sử dụng tùy mức độ mất dịch và tình trạng sức khỏe.
Nếu đi ngoài nhiều hoặc bắt đầu có biểu hiện thiếu nước, dung dịch ORS là lựa chọn phù hợp vì chứa glucose và điện giải theo tỷ lệ hỗ trợ hấp thu nước qua ruột. Người sử dụng gói oresol cần pha đúng lượng nước ghi trên sản phẩm, không tự làm dung dịch đặc hơn.
Nếu buồn nôn, nên uống từng ngụm nhỏ và lặp lại thường xuyên. Việc cố uống cả cốc lớn một lần có thể khiến cảm giác buồn nôn tăng lên.
Không cần nhịn ăn kéo dài
Người bị tiêu chảy cấp có thể giảm cảm giác ngon miệng trong thời gian ngắn. Khi bắt đầu muốn ăn trở lại, người bệnh có thể quay lại chế độ ăn bình thường, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy nhẹ.
Không nhất thiết chỉ ăn cháo trắng trong nhiều ngày. Có thể chia thành bữa nhỏ, lựa chọn thức ăn dễ dung nạp và bổ sung dinh dưỡng từ từ.
Thận trọng với thuốc cầm tiêu chảy
Một số thuốc không kê đơn có thể được sử dụng ở người trưởng thành bị tiêu chảy nhẹ. Tuy nhiên, không tự sử dụng các thuốc này cho trẻ nhỏ hoặc trong trường hợp có sốt hay phân lẫn máu. Nếu tiêu chảy nặng hơn hoặc kéo dài trên hai ngày dù đã sử dụng thuốc, cần đi khám.
Kháng sinh cũng không phải thuốc mặc định cho mọi trường hợp. Virus là nguyên nhân phổ biến của tiêu chảy cấp và kháng sinh không điều trị được virus. Việc lựa chọn thuốc đặc hiệu cần phụ thuộc vào nguyên nhân.
- Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch có khả năng mất nước hoặc diễn biến nặng cao hơn.
- Người mắc bệnh thận, đái tháo đường hoặc các bệnh nền khác cũng nên hỏi bác sĩ về lượng và loại dung dịch bù nước phù hợp thay vì tự áp dụng một lượng cố định.
Phương pháp hạn chế lây và tái mắc
Tiêu chảy cấp do nhiều nguyên nhân như lây qua thực phẩm, nước hoặc tiếp xúc với chất nôn và phân của người bệnh. Do đó, chăm sóc không nên chỉ tập trung vào người đang có triệu chứng mà nên chú ý thêm nhiều yếu tố khác như:.
- Rửa tay bằng xà phòng: Nhất là sau khi đi vệ sinh và trước khi chuẩn bị thức ăn. Người đang tiêu chảy cũng nên hạn chế chế biến thức ăn cho người khác trong thời gian bệnh còn hoạt động.
- Thực phẩm sống: Cần được tách khỏi món đã nấu chín. Thịt, hải sản và trứng cần được chế biến phù hợp, trong khi nguồn nước uống phải bảo đảm an toàn.
- Người đang đi du lịch: Cần thận trọng hơn với nước uống, đá viên, món sống và thực phẩm không rõ điều kiện chế biến.
Tóm lại, tiêu chảy cấp phần lớn có thể cải thiện trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, điều cần theo dõi không chỉ là số lần đi ngoài mà còn gồm mức độ mất nước, đặc điểm phân, sốt, đau bụng và khả năng ăn uống. Bù dịch đúng, ăn trở lại khi cơ thể dung nạp và tránh tự dùng thuốc trong những trường hợp có dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp việc xử trí an toàn hơn.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác
